در شرایط جنگی گرچه بسیاری از وقایع غیرقابل پیشبینی و ناگهانی هستند، اما دانستن چند اقدام ساده میتواند خطر را کمتر کند و به تصمیمگیری بهتر کمک کند. مهم است تا حد امکان آرام بمانید، از خود و اطرافیان مراقبت کنید و اطلاعات را از منابع قابل اعتماد دنبال کنید. این توصیهها برای کمک به عبور از موقعیتهای دشوار نوشته شدهاند و امیدواریم بتوانند در حفظ ایمنی و مدیریت بهتر شرایط مفید باشند.
ایمنی جسمانی و کمکهای اولیه
اقدامات فوری: با شنیدن آژیر حمله یا صدای انفجار، سریعاً به امنترین مکان خانه (مثل زیرزمین، حمام، یا اتاقی با دیوارهای قطور) بروید. در پناهگاه روی زمین بخوابید و سر و گردن را با دست یا بالش بپوشانید. حتماً از پنجرهها، بالکنها و دیوارهای نازک دوری کنید. چشمانتان را ببندید تا از نور و موج انفجار آسیب نبینید. اگر بیرون هستید، در کنار گودال یا پشت یک مانع محکم دراز بکشید.
پناهگاه را مشخص کنید: پیشاپیش «محل امن» را مشخص کنید (اتاقی بدون پنجره، زیرزمین یا راهروی داخلی). هنگام هشدار، فوراً گاز، برق و آب را قطع کنید تا خطر آتش و انفجار گاز کاهش یابد. شیشهها را با نوار چسب تقویت کنید تا هنگام ترکیدن شیشه آسیب نبینید. اگر ساختمان در حال فروریختن است، زیر یک میز محکم یا کنار دیواری که استحکام بیشتری دارد بایستید. به آسانسور نیایید و با احتیاط از پلهها پایین بروید. دهان را کمی باز نگه دارید تا فشار موج انفجار را خنثی کند. پس از انفجار، حداقل ۱۵ دقیقه در پناهگاه بمانید تا اگر موج دیگری در راه باشد آمادگی داشته باشید.
کمکهای اولیه در صورت زخمی شدن خود یا دیگران: خونریزیهای آشکار را فوری کنترل کنید. یک پارچه یا بانداژ تمیز روی زخم قرار داده و فشار دهید تا خون بند بیاید. همهٔ خونریزیهای قابلمشاهده را باید فوراً متوقف کرد. اگر خونریزی ادامه داشت، یک بانداژ محکم ببندید یا روی رگ فشار وارد کنید. تا حد امکان عضو آسیبدیده را بالاتر از سطح قلب قرار دهید. همچنین مطمئن شوید راههای تنفسی باز است؛ در صورت سقوط آوار یا ضربه به قفسه سینه، تنفس را بررسی کنید. برای پیشگیری از شوک، فرد مصدوم را گرم نگه دارید (با پتو یا لباس گرم). در صورت هر ضربه شدید به سر، شکسته شدن استخوان یا خونریزی زیادی که کنترل نمیشود، سریع با ۱۱۵ تماس بگیرید.
راههای ارتباطی
تماسهای اضطراری: بعد از اینکه در جای نسبتاً امن قرار گرفتید، اگر امکانش بود دیگران را از وضعیت خود باخبر کنید. یک پیام کوتاه به خانواده یا دوستان که بگوید کجا هستید و حالتان چطور است میتواند نگرانیها را کمتر کند. اگر شبکه تلفن شلوغ یا قطع بود، گاهی پیامک ساده یا پیامرسانهایی که با اینترنت ضعیف کار میکنند بهتر ارسال میشوند. تماس با خدمات امدادی ممکن است در برخی شرایط کمککننده باشد، اما در زمان بحران ممکن است خطوط شلوغ باشند؛ بنابراین بهتر است علاوه بر آن، با افراد قابل اعتماد در اطراف خود نیز ارتباط داشته باشید و از همدیگر خبر بگیرید.
اطمینان از اخبار: اخبار را فقط از منابع معتبر دنبال کنید. به هیچ عنوان پیامهای شایعه یا غیرموثق را بازنشر نکنید؛ اطلاعات نادرست میتواند هراس و هرجومرج ایجاد کند. برای مثال، اگر شنیدید فلان منطقه بمباران شده، ابتدا از چند منبع رسمی یا اهالی منطقه کسب اطلاع کنید.
کاهش خطر: اگر در فضای باز هستید، از تجمع در خیابانها و مکانهای پرتردد بپرهیزید. در صورت نزدیک بودن به محل انفجار، به عقب (دور از منبع انفجار) بروید. بدانید که در حملههای هوایی و راکتی، ضربهٔ دوم هم میتواند چند دقیقه بعد بیاید؛ پس بعد از اولین انفجار سریع به محل امن برگردید. از خروج از منزل خودداری کرده، مگر در موارد ضروری که مسیر امن تخلیه را بلد هستید. اگر مجبور به ترک خانه میشوید، قبل از آن کیف ضروری (آب، خوراکی خشک، دارو، مدارک، چراغ قوه و پول نقد) را آماده کنید.
مراقبت روانی و خودمراقبتی
احساس ایمنی و آرامش: خودتان را مطمئن کنید که امن هستید و تنها نیستید. «من در امانم»، «این لحظه هم میگذرد»، «من اینجا هستم و به خودم کمک میکنم». در حالی که خود را آرام میکنید، نفسهای عمیق و بلند بکشید. تا حد ممکن در معرض اخبار هولناک نباشید و به بدنتان فرصت دهید آرام شود. این کارها به شما کمک میکنند احساس کنید روی وضعیت قدری کنترل دارید.
گوش دادن به خود: به افکار و احساسات خود اجازهٔ بیان بدهید. یادتان باشد واکنشهای شما طبیعیاند؛ احساس ترس، اضطراب، عصبانیت، گناه یا حتی بیحسی نسبت به همهٔ اتفاقات معمولاً واکنشهای قابلفهمی هستند. به خود بگویید «من این وضعیت را تجربه میکنم، طبیعی است که چنین احساسی داشته باشم».پاسخ به نیازهای اولیه: مطمئن شوید در طول روز آب کافی مینوشید و غذای مقوی میخورید. با غذای ساده مثل نان و پنیر و میوه به خود انرژی بدهید. یک خواب کوتاه (۱۰–۲۰ دقیقه) میتواند سیستم عصبی را تا حدی بازتنظیم کند. اگر اضطراب شدید دارید، تمرینهای سادهٔ ارامسازی بدن مانند مشت کردن و باز کردن دست یا چرخاندن شانهها را انجام دهید تا کمی آرام شوید.
ارتباط با دیگران: احساسات خود را با اعضای خانواده یا دوستان در میان بگذارید. مهم نیست چقدر کوتاه باشد: فقط چند دقیقه تلفنی صحبت کنید یا پیام بدهید. اینکه بدانید کسی هست که به شما گوش و اهمیت میدهد، باعث احساس امنیت شما خواهد شد. حتی اگر عزیزتان آنجا نیست، تماس تصویری یا ارسال عکس یا صوت، میتواند دلگرمکننده باشد.
نجات از افکار خطرناک: فشار روانی در شرایط جنگی طبیعی است و ممکن است گاهی احساس درماندگی، ترس یا ناامیدی شدید داشته باشید. اگر دیدید این افکار مدام برمیگردند یا حالتان خیلی بد شده، سعی کنید تنها نمانید و با یک دوست، عضو خانواده یا فرد قابل اعتماد صحبت کنید. همچنین تماس با مراکز خدمات سلامت روان معتبر یا مراجعه به آنها نیز میتوانند در چنین شرایطی کمککننده باشند. حتی چند دقیقه صحبت با کسی که گوش میدهد میتواند کمی از فشار این وضعیت کم کند.
در نهایت باید به یاد داشته باشیم که در شرایط بحران و جنگ، حفظ آرامش و مراقبت از خود و دیگران از مهمترین عوامل بقا و تابآوری است. هرچند چنین موقعیتهایی دشوار و اضطرابآور هستند، اما با آگاهی، آمادگی و حمایت متقابل میتوان خطرات را کاهش داد و از آسیبهای بیشتر جلوگیری کرد. با تلاش برای حفظ امید، توجه به نیازهای جسمی و روانی، و کمک به اطرافیان ،میتوان مسیر عبور از بحران را انسانیتر و قابلتحملتر ساخت.